14. Phong tục cổ truyền Nho Tông  

Thưa cùng Hội Thánh nam nữ lưỡng phái, Hiệp Thiên và Cửu Trùng, Bần Ðạo xin kiếu lỗi cùng các Ngài, Bần Ðạo để lời cùng Ty Giáo Huấn và học sinh nam nữ.

Hôm nay các em, các con trong Ty Giáo Huấn, hơn ai hết Thầy đã biết rõ cái chí hy sinh của mấy con nam nữ, các giáo viên.

Thầy hiểu rõ hơn ai hết, các con đã thiếu thốn mọi điều đối cùng sự cực nhọc của các con thì không giá nào mà so sánh đặng.

Trọng yếu của tương lai Ðạo là tức nhiên tạo tâm hồn của sắp nhỏ mà chính mình các con là tay thợ đào tạo tương lai của chúng đó vậy.

Các con học sinh nam nữ, các con sẽ lớn, đời tương lai nòi giống và vận mạng tổ quốc của mấy con, hàng niên kỷ như Thầy, như Hội Thánh đều để cả sở vọng của mình trong trí não tâm hồn các con đó vậy.

Lẽ dĩ nhiên bất kỳ một xã hội nhơn quần chủng tộc nào cũng thế, mỗi sắc dân đều có văn hóa phong tục khác nhau cả thảy.

Ta có thể so sánh phong hóa của một nước nào đó có thể cao thượng hơn của ta mà ta không có thể gì nhìn nó rằng giống hệt của ta.

Bởi mỗi tinh thần của một chủng tộc nào, sắc dân nào nó cũng có cái đặc điểm của nó hết, nhứt là chủng tộc Việt Nam đã thọ ảnh hưởng tối cổ của Nho Tông chúng ta, cả thuần phong mỹ tục làm cái ảnh tượng tâm hồn nòi giống Việt Nam đều là khuôn khổ của nền văn minh tối cổ Nho Tông của ta đó vậy.

Lẽ dĩ nhiên là mỗi tôn giáo đều đào tạo một nền văn minh khác nhau, ta có thể so sánh cả phong hóa văn hiến của mỗi chủng tộc, hay mỗi nền văn minh ta có thể chia ra hai đặc điểm, có nền văn minh xuất hiện ra một tôn giáo, có nền văn minh xu hướng theo xã hội hơn là xu hướng theo đạo đức tinh thần.

Nòi giống và xã hội của cả mấy con có phải lạc hậu chăng ?

Chưa chắc, nếu quan sát cho tận tường thì ta ngó thấy cái khuôn khổ xã hội của Nho Tông chúng ta, nó có thể làm một nền tảng cho tương lai cả xã hội nhơn quần kia nữa mà chớ.

Chỉ ta có chịu thiệt thòi một điều là nền văn minh cao thượng ấy ta chưa biết đem nó ra đặng cho cả thiên hạ đều biết cái giá trị của nó, chỗ khuyết điểm là do nơi đó mà thôi ?

Ðương nhiên hôm nay ở trước mắt các con giờ nầy có hai cái ảnh hưởng Thiêng Liêng về hai nền văn minh Âu Á.

• 1. Âu là nền văn minh của Công Giáo.
• 2. Á là nền văn minh sở hữu của mấy con là Nho.

Buổi giao thời cả phương pháp giáo huấn nó chưa thiệt hiện tướng diện nó ra cho thiệt chắc đặng làm con đường, con đường tinh thần thiên nhiên phù hạp với cả trí não tâm hồn của nòi giống chủng tộc các con.

Bần Ðạo ngó thấy rằng, cái pha lộn phương pháp giáo huấn của Pháp còn tồn tại, Bần Ðạo cũng nhìn nó ăn sâu vào tâm hồn của nòi giống ta.

Sau 80 năm đã chung sống cùng Pháp, nhưng nó chưa hề chắc rằng, nó đã làm cho tâm hồn của ta phải xu hướng trọn vẹn theo nó, bởi vì cả phong hóa văn hiến đều khác hẳn với ngôn ngữ với trí thức của chúng ta.

Ấy vậy phương pháp hay hơn hết là nơi các con làm thế nào dung hòa hai nền văn minh ấy tức nhiên hai cái phương học thức ấy.

Bần Ðạo đã đi quan sát ở Ðài Loan, Nhựt và Triều Tiên rồi mới cân coi phương pháp họ đã cải tổ cả nền văn minh của họ thế nào và họ đã dìu đường cho hạng thanh niên của họ về phương học thức thế nào.

Bần Ðạo thấy một cái hay của họ hơn hết là những điều chi ngoài họ chỉ để ngoài lại với cái hàng rào kín đáo, cái chi ở trong họ giữ một cách đáo để kỷ lưỡng ở trong.

Cả cái duy tân của họ bề ngoài nếu bất kỳ nước nào để bước chân tới xứ sở của họ thì ngó thấy hoàn toàn là duy tân, từ cách ăn mặc, tánh tình cho tới cử chỉ đều là duy tân hết.

Duy có một điều quí hóa hơn hết mà Bần Ðạo lấy làm sung sướng thấy đặng là cả phong hóa văn hiến cổ truyền của họ, họ vẫn giữ, họ bảo thủ nó còn tồn tại hiển nhiên không cho cái ngoài kia xâm phạm.

Ấy vậy cái học thức của nòi giống các con đã 2.500 năm văn hiến, phong tục cổ truyền Nho Tông, cái đẹp đẽ của nó nếu các con khéo giữ cũng như các nước đã chịu ảnh hưởng văn minh Nho Tông của chúng ta :

• Cái chi ngoài kia thì để nó ngoài,
• Cái chi mà của ở trong của mình nó quí hóa đó của sở hữu mấy con thì mấy con giữ.

Cái học thức của tổ phụ các con để lại, nhứt là do nơi Tiên Nho, họ chỉ mong có một điều các con học đặng hành chớ không phải học rồi làm ông thầy nho đó vậy, hay học đặng làm các nhà triết học vậy thôi.

Tổ phụ các con buộc các con học đặng phải hành, học lấy cái thuyết ấy đặng cho các con thực hiện.

Bởi cớ cho nên, những phương pháp giáo huấn của tổ phụ các con để lại họ chỉ mơ ước có một điều là các con học đặng hành mà các con thiệt hiện được cái hành đó hay, hay dở là do sự phục vụ tổ quốc nòi giống các con.

Nếu nói rằng: Phục vụ cả thiên hạ là quá đáng, phục vụ nội gia đình và chủng tộc của mấy con là khuôn khổ học thức cổ truyền tổ phụ của các con để lại đó vậy.

Thầy rút ra trong Tam Tự Kinh, Thầy chỉ rõ rằng: Không phải học thức đặng để làm nhà triết học, mà cốt yếu học thức đặng phục vụ cho tổ quốc và giống nòi.

Lấy theo một khuôn khổ mà nói, con chó giữ nhà, con gà nó canh giờ, con tằm nó kéo tơ, con ong nó cho mật, rồi còn kết luận nhơn bất học bất như vật, nghĩa là người không học không bằng vật.

Nếu đem ra bốn cái thí dụ ấy là chỉ nghĩa bốn thí dụ phục vụ mà thôi, dĩ cái sở hành di thượng, lấy cái sở hành ấy làm đầu hết, các con đã hấp thụ được cái sự giáo hóa của các thầy cô các con về đạo đức tinh thần.

Bần Ðạo chỉ mong các con học, học đặng lấy cái thuyết rồi cố gắng thật hành cái lý thuyết ấy mới đáng cái học của mình.

Thuyết Ðạo QVI / tr 291